Skip to main content

MAITE RAM CHHUNGA KHUAREL THIL MAK LEH DANGLAM AWM THENKHATTE:

MAITE RAM CHHUNGA KHUAREL THIL MAK LEH DANGLAM AWM THENKHATTE:

MAITE RAMA HMUN LEH THIL LANGSAR THENKHATTE:

MILU PUK
            Milu puk hi Maite ram chhung Upamual ram mawng lama awm a ni a. Khua atanga 2Km vela hla a awm a ni. Milu puk hian chanchin mak tak a nei a, tun hmaa Mizo Hmar hnam hoten thlang an tlak dawn a an ro thil leh ruh ro tam takte phuma an kalsanna hmun a ni. Hetia an Ro thil te an phum a an kalsan dawn hian,  a pilpak mai loh nan leh miin an lo khawih chingpen loh nan puk chu meiin an ur vak mai thin a, an ur hnu hian puk chu a chim phah thin a ni awm e. He Milu puka ro an phum thu hi, Maite lo luah tawhtu Hmar hnam Tripura thlenga thlang lo tla tawh pitar pakhat sawi atanga hriat a ni a. A sawidan chuan thlang an tlak dawn hian an ro thil tam tak ken ve zel harsa, Darbu tam tham takte, thihnate, thival tam tak leh ruhro thlengin awm thleng hmawka remin an lo phum a ni awm e.
            He pitar sawi an hriat atang hian, Milu puk a ro awmte laih chhuah tum chuan heng mite hian Milu puk chu an lo lai tawh a ni. A hmasa berah kum 1966-a ram buai hma khan Pu Tlangkara Chhawrtui leh a thian ten an lai tawh a. A vawihnihnaah Pu Manthanga Mualpheng leh a thianten an lai leh a, a tum thumnaah Pu Zakapa, Pu Suaka, Pu Pakunga, Pu Lianeka leh Pu Lalmuana ten an lai leh bawk. Tum linaah Pu Thangluna Mualpheng leh a thian mi pali panga vel nen an lai leh a, a chhin, a khuhna niawm tak lung pher lian tak a awm avangin Geletine in an hal a, mahse anni ho pawh hian eng vakmah chu an lai chhuak ta chuang lo. A  laitute reng reng hian an beisei ang tak hmu an awm lova, thival leh thihna tlem, dar vuakna ni awm tak thing bawk leh ruhro engemaw zat erawh chu an lai chhuak. Kum 1985 a helai ram Lo a neih leh tum pawh hian an ruhro laihchhuah tawhsa chu hmuh tur a la awm a ni.
            Thil mak ve tak mai chu, Milupuk laih a nih hian ngaihbel tur ting chuan a lai tute hian harsatna eng emaw chu an tawk deuh vek a ni. Thenkhat chu an laih lai hian Savawmin a bei a. Thenkat(Pu Tlangkara) chu sakeiin a seh bawk. Thenkhat chu accident-tein an thi bawk.

TUILUT
            Tuilut hi Maite ram chhung, Saihum leh ama hming put chhan Tuilut tlang inkar kawr a awm a ni. Khua atanga 2km vel a hla a awm a ni. Tuilut kawr hi kawr pangngai tak ni siin a mawng lamah tlang(Mual) dung mar takin a lo  dang hmuk mai a, a kawr ruam thuk lai takah chuan tui chu lung kehkak karah mihring leng tehmeuh a zauvin a lut ta ngawt mai a ni. Tuilut a a tui lut hi  a lo chhuah lehna lai hre tur hian Maite lal Lalruta hovin an lo bei nasa tawh hle a. A Tui luhna laiah hian favai tam tham tak an phul a. Mualdung chhah tak hnuai a kal tlangin, Upamual leh O Bial ram inrina kawr, Pualkaw lui ah an favai phul hi a lo chhuak ta nguai nguai mai a. Hetiang hian a chhuahna chu an lo finfiah tawh a ni.
            Tuilut hi thil mak tak chu a tling ve awm e. A bulvel ram hi lo atan vawi eng emaw zat neih a ni tawh a. Mang bung leh hnawmhnawk tinreng paihna hmun, chhehrawp hnawk leh thing tuluang lian tak tak thlengin paihluhna hmun a ni a. He tuilutah hian a lut leh vek mai thin a, a khat thei reng reng lo. Sangha dil atana siam tumin kum 1978 khan Pu Thansiama leh afaten hnawh an lo tum tawh a; theih tawp chhuaha hnawh phui ngei a an inngaihnuah fur tui a lo kal a an hnawhna chu a sah leh ta vek mai a. Hnawh phui hlen chi rual niin an hre ta lo. Hemi tum hian Pu Lalnunmawia S/o Pu Thansiama chu a chhungah lut in, a chhungah chuan li zau tak a awm thu a sawi. Tin, kum 2004 khan Pu B.Lalsangpuia S/o Pu Rammawia chuan Sangha dil atan bawk khuah leh tumin a bei nasa leh hle mai a, a luhna lai lungpuite pawh Geletine hmanga hal chimin, leivungin a chungah nasa takin a hnawh leh vek a, ani pawh hian hnawh phui ngei tur a a inngaih lain fur tui a lo kal leh chuan tui chu rei lote chhung chu a han tling ve pung pung a, a tlin tam deuh hnu chuan tui chu a vir muai muai a, a hmaa a luhna lai ni lo hmun dangah chuan kaw dang hreuhvin a bul changelte chu an awn ruai ruai a, an hniam leh ta suai suai mai a. Chutah chuan a hnuk liam  leh ta duak mai a ni. Hemi hnu hi chuan khuah tuma han enzui leh ngam pawh an awm ta lo.

PUKPUI
            Pukpui hi Maite khua atanga khaw chhak lam kham liam, Mualcheng kawnga awm a ni . Khua atangin Km chanve vel a hla a awm ani.  Puk Lian tak leh zau tak, sei tak a ni. Pukpui sei zawng hi Ft 400 lai a sei a ni. Pukpui hi a puk chung lam a san em avangin a dahlau hle in a hriat a, mahse he puk hi Ramsa leh mihring ten in humhim nan anlo hmang fo tawh thin ani.
            Pukpui hian Maite mipui thinlung ah  hmun pawimawh tak a chang a. Mizoram rambuai alo nih khan,  India Sipaite khan Mipui nunau  pawh sawi lova, ralthuam nen an in leka intihduhdahna nasa tak a thleng thin a.  Maite khua chu Sipai-ho ten Kum 1966 July 14 a Khua an hal tum khan,  khaw mipui zawng zawng ten inhumhim nan leh bungrua dah that nan lo hmangin he Pukpui hmun ngei mai hi, an ‘in humhimna kulhbing sang’ tak ah alo tang tawh tlat a ni. Mipui ten inhumhim nan an hman piah lam ah hian,  Zawng leh Ramsate leh Sava te pawhin riah nan leh inhumhim nan an lo hmang  fo  thin bawk .  Pukpui chung leh bangah te hian Vamur ten bu an chhep nasa thin hle mai a, Vamur  a bu lawi leh thlawkkual vel ringawt pawh hi hmuhnawm tak leh thlir reng mai awl tak a ni.  Pukpui chung hmun hnih atang hian Fur ruahtui tam laiin Tuikhawhthla hmuhnawm tak a awm thin a, he tui khawhthla hi Chhawrtui khua(Maite atanga 20km vela hla) atang pawhin hmuh theih ani thin.  Maite leh Chhawrtui inkar kawng-ah Tuivawl lui a awm a,  fur lai chuan tuikhawhthla a tam leh tamloh atang hian Tuivawl lui a dai kai theih dawn leh dawnloh en nan ber an hmanga,  Maite a rawn kal theih anih leh nih loh an hriat theih phah  thin ani.

FANGFAR

                   Maite ram chhunga Fangfar  awm lian ber chu Upamual mawng, Pualkawlui hrul kham puk ah a ni a. Khua  a tangin  km hnih leh achanve vel a hla a awm a ni.  Fangfar hi kham puk ko a tui lo put  atanga  lung khal (khawn) lo in siam chu a ni. He fangfar hi a lian tawh hle a,  ft 10 vel lai a sangin lung hi a khawn  urh tawh a ni. A len zawng hi  a chhuat in nghahna lai  ah chuan  ft 8 vel lai a thui a ni bawk.  Hetianga lung khawn chhah tak hi  han khawih leh han chhut vel pawhin a chang tha em em mai a ni. Han en mai chuan Chinai lung te pawh a ang ve lek lek a ni. A lung them hi meiling a rawh pawhin a ling ve var mai thei a,  han dah daih leh hnu ah pawh a rawng leh a pianphung hi a danglam ve chuanglo, a nih phung pangngai chiah kha a ni leh mai thei bawk.
                   Fangfar hi engemaw tak  chu a ni ve a ni. Pumna damdawi atan te pawh hman tangkai a ni a.  Zunin damdawi ah pawh a lung chhut sawma rawt dipa ei mai pawhin an dam phah ve thei hial a ni.   Pum lam thalo leh Zunthlum tan pawh a lung chhumna tui hi an in atangin an natna alo kian phah thei ni a sawi a ni bawk. Tunlaia damdawi lam  thiamna nen a that leh that loh chu finfiah chiah nilo mahse, hetianga lo hmangtu thenkhat chuan an dam phah leh an ngeih ve ngei thu an sawi hlawm a ni. 
                   Fangfar hi Maite ram chhung hmun hran hran ah hmuh tur a awm ve zeuh zeuh a, Tuna Truck-Road kawng chung Pu Lallawia huan chunga , Pu Hranghnuna puk ah pawh hian hmuh tur tlemte chu a awm ve bawk. Khual khua a tang pawhin heng fangfar lungte hi en chak leh  an hmuh chak a nih fo thin a vangin  en leh tlawh pawh a hlawh fo  thin a ni.

(Maite Khua hi Tawitlang hnuaia awm a ni a. Tawitlang sang lai tak hi Maite khaw ram chhunga awm a ni. Maite khua atang hian Tawipuk pawh 3km vel lek a ni a. Tawipuk hi Hmuntha leh Maite inrina tawitlang; Hmuntha ram chhung kham touhlawt sang taka awm a ni a, Tawipuk hi hmun hla tak2 atangin Khualzinten an tlawh thin a ni.)

Comments

Popular posts from this blog

MAITE KHUA - Vanlalhriata Pautu

        Maite khua Geographical location chu hetiang hi a ni. Maite khua hi Mizoram, Aizawl District chhunga awm niin, Aizawl aṭanga chhim chhak lam Mizoram laili taka awm a ni. Latitude 23 ° 30’ N leh Longtitude 93 ° E a awm a ni a. Altitude 400m vel a ni, Rainfall chu 2000mm – 2500mm niin, Maite ram hi Tropical Evergreen Forest & Semi Evergreen Forest a ni. Ṭawi Wildlife Sanctuary bulṭhut khawchhak lam a awm a ni. Kumtluanin, nipui lai tih loh chuan khua a vawt nuam ṭhin hle. April - August chhung hian ruahtui a tla tamin, khua pawh a lum deuh ṭhin.  Khaw awmdan (Temperature) chu Nipui lai in 20 ° - 33 ° C leh Thlasik ah 8 ° - 20 ° C a ni. Favang boruak a nuam hle a, a vawt lova hetih lai hian a lum huam huam lo  a ni.  Ṭawi Constituency ah awmin, Saitual Police Station, Saitual Sub-Division(Civil) leh Thingsulthliah Rural Development Block huam chhung ah a awm a, Power & Eclectricity chu Serchhip, Bukpui Transmi...

HOSPITAL RUNTHLAK TAK CHU!

Lalengzuala Pautu Maenga March 11, 2012  ·  HOSPITAL RUNTHLAK TAK CHU!!!... spital chhungah chuan a nunna thapa tlanluh rawk rawk a duh a ni. Mahse, kawngkhar vengtute chuan Hospital-a lut reng reng sum pe kim lova chhuah theih a nihloh thu hrilh in, chu tlangval pawh chu a Nu lachhuak tura Hospital chhunga luh an phal tlat lo!! A hmangaih a NU tan thingthia kutsuih meuha khawngaih dil in, mei alh sen zuai zuai leh khu dum ngun chhungah chuan luh dilin Damdawi In Gate vengtute chu tahawh ngawih ngawih mahse ngaihsak a hlawh silo! “Engati nge khawngaihna tlem tal pawh lantir lova, he dan nunrawng ber hi ka lakah in lekkawh tlat theih zawk ni!?” tiin Gate vengtute kianga thingthi hnawk chung chuan a tap zawih zawih a. Chu tlangval chuan Hospital Gate vengtute hnenah chuan cheng sing nga an pek tawh thu leh a bak cheng singkhat nen chuan khawi hmunah mah an tlanbo loh tur thu sawi lawm lawm mahse ngaihsak a hlawh silo. “Ni hnih hnu ah chuan Hospit...

EI LEH BARA INTODELH, MAITE KHUA

A pian chhuah dan leh a luah hmasatute: Mizoram thingtlang khua kan tih zingah hian Maite khua tluka ei leh bara intodelh hi awm chuangin ka ring lo. Ram buai laia an tuar dan leh khaw khawm dan pangngai ni lo, inkahna avanga sipai thinrimin an khua leh an thil neih zawng zawng halfaisak kelh a, hak thlak pakhat te mah nei lova, khaw pahnih kalkana an hruaikhawm an ni tih hretu chuan hetia an intodelh leh thei mai hi mak ti lo fa an awm lovang. Maite khua hi Kum 1720 – 1730 vela Lusei hoten Tiau lui an rawn kan lai a, an hmaa thlang lo tla hmasa Hmar (Hman lai chuan Hmarh an ti) ho khuate zinga pakhat a ni.  Biate leh a chheh velah khian eng emaw ti chhung chu an khawsa kual phawt a. Chumi hnuah ho khat chu Lalmanganu hovin Maite-ah hian an rawn tla thla a. Tun thleng hian an sul hnu hmuh tur a la awm a. ‘Lalmanganu Lawm rawih ni’ tih pawh Maite an awm lai a mi hi a ni. Maite khua hi khaw taimaa sawi reng thin an ni a. Ei leh barah pawh Mizoram khuaah hian anni aia intodelh an awm ...